Tenderda qanday qatnashish mumkin: nimadan boshlash kerak

Tender va davlat xaridlari o'rtasida qanday farq bor?

Tender davlat xaridini o'tkazish usullaridan biri, kundalik nutqda esa bu so'z ko'pincha turli xarid e'lonlariga nisbatan ishlatiladi. Shu sababli «O'zbekiston tenderlari» qidiruvida auksion, elektron do'kon yoki eng yaxshi takliflarni tanlash ham uchrashi mumkin. Ariza tayyorlash uchun rasmiy lotda yozilgan tartib-taomil nomini aniqlang: aynan shu nom taklif tarkibi va g'olibni baholash tartibini tushunishga yordam beradi.

2021-yil 22-apreldagi O'RQ-684-son «Davlat xaridlari to'g'risida»gi Qonunning 30-moddasida xarid usullari sanalgan; ular orasida kichik qiymatli xaridning soddalashtirilgan tartibi va ikki bosqichli davlat xaridlari ham mavjud. Bir xil mahsulot xarid qilinayotgani ikki lotning qoidalari ham bir xil degani emas. Birida narx asosiy mezon bo'lsa, boshqasida texnik moslik, tajriba va boshqa talablarni batafsil tasdiqlash kerak bo'lishi mumkin.

Birinchi ishtirok uchun eng katta summadan ko'ra tushunarli predmetni tanlash foydaliroq: masalan, muntazam yetkazadigan mahsulotingiz yoki jamoangiz ilgari bajargan xizmat. Bu yangi yetkazib beruvchiga berilgan alohida imtiyoz emas, tayyorgarlikdagi noma'lum jihatlarni kamaytirish usuli. E'lon byudjeti kutiladigan foydani ham, to'lov kelguncha zarur bo'ladigan mablag'ni ham o'z-o'zidan ko'rsatmaydi.

Kim qatnasha oladi va korxona tayyorligini qanday baholash kerak?

Ishtirokchilar doirasi qonun va xarid shartlari bilan belgilanadi: O'RQ-684-son Qonunning 23-moddasi rezident yoki norezident jismoniy va yuridik shaxslarning ishtirokini nazarda tutadi. Demak, davlat xaridlari faqat yirik mahalliy korxonalar uchun yopiq tizim emas. Biroq tadbirkor sifatida ro'yxatdan o'tganlik yoki maydonchada kabinet borligi muayyan lot talablariga moslikni avtomatik tasdiqlamaydi.

Lot tanlashdan avval imzolovchining vakolatini, majburiyatlar holatini va shartnomani bajarishga yetadigan resurslarni tekshiring; ishtirokchiga qo'yiladigan umumiy mezonlar qonunning 36-moddasida berilgan. Buxgalter va hujjatlar uchun mas'ul xodim bilan qaysi ma'lumotlar tayyorligi, qaysilari yangilanishi kerakligi va ularni kim tayyorlashini belgilang. Muayyan litsenziya, mutaxassis yoki tajriba talab etilsa, lotdagi shart va uning qonuniy asosiga qarang.

Korxona rekvizitlari, imzolovchi haqidagi ma'lumotlar, mahsulot tavsifi va tegishli tajriba tasdiqlaridan ishchi papka tuzish qulay. Uni har bir lotga o'zgartirmay yuboriladigan tayyor ariza deb qabul qilmang: xaridga tegishli hujjatlarni alohida tanlash va yangilash zarur. Talabdan o'tish uchun mavjud bo'lmagan shartnomani, xodimni yoki mahsulot xususiyatini ko'rsatmang.

Mos lotni qayerdan topish va birinchi xaridni qanday tanlash mumkin?

Mos lotni predmet, bajarish hududi, byudjet va taklif muddati birgalikda hisobga olingan holda qidiring, keyin ma'lumotni rasmiy maydonchada tekshiring. UzTender.com katalogida tovarlar, ishlar yoki xizmatlardan boshlab, o'z yo'nalishingiz bo'yicha natijalarni toraytirish mumkin. Buyurtmachilar bir xil mahsulotni har xil nomlashi sababli o'zbekcha va ruscha nomlar, qo'llanish sohasi hamda keng tarqalgan atamalarni sinab ko'ring.

Dastlabki tanlovdan keyin to'liq tavsifni o'qing: «uskuna yetkazib berish» sarlavhasi ostida o'rnatish, xodimlarni o'qitish, sarf materiallari va boshqa hududda kafolat xizmati ham bo'lishi mumkin. Bularni ombordagi zaxira, ishlab chiqarish yuklamasi va tashish imkoniyati bilan solishtiring. Bir nechta shartnomaga bir vaqtda kirishayotgan bo'lsangiz, ularning pul va jamoaga umumiy yukini baholang.

Birinchi taklif uchun nimani yetkazishingiz, moslikni qanday tasdiqlashingiz va ishni qaysi mablag' hisobidan bajarishingiz tushunarli bo'lgan lotni tanlang. Majburiy shart bajarilmasligi aniq bo'lsa, ishtirokdan voz kechish, shart noaniq bo'lsa, tushuntirish so'rash ma'qul. Kichik summa har doim sodda buyurtma emas: uzoq hududga shoshilinch yetkazish kattaroq mahalliy buyurtmadan qiyinroq chiqishi mumkin.

Qaysi maydonchada ro'yxatdan o'tish kerak?

Tanlangan lot bo'yicha taklif qabul qiladigan tizimda ro'yxatdan o'ting; manzil rasmiy e'lon va operatorning amaldagi ko'rsatmalaridan aniqlanadi. Qidiruv katalogi, reja-jadval sahifasi va taklif topshiriladigan kabinet turli vazifalarni bajarishi mumkin. Avval birlamchi lotni ochib, u arxiv yoki kelajakdagi reja emas, taklif qabul qilinayotgan xarid ekanini tekshiring.

UZEX tizimlari uchun yagona kabinet mavjud, lekin undagi hisob O'zbekistondagi barcha boshqa maydonchalarga avtomatik kirish bermaydi. Rezident va norezidentning kirish usullari ham farqlanishi mumkin, shuning uchun o'zingizga mos ishtirokchi turini tanlang. Interfeys yangilangan bo'lsa, eski suratdagi tugmani izlash o'rniga rasmiy bosh sahifadagi amaldagi o'tishdan foydalaning.

Ro'yxatdan o'tishni oldindan bajaring: tashkilot ma'lumotlarini, mas'ul xodimning kirishini va imzo ishlashini sinash uchun vaqt qolsin. Taklif qabul qilish tugashiga oz qolganida tizimni birinchi marta ko'rayotgan xodimga yuborishni topshirish xavfli amaliyotdir. Maslahatchi tayyorgarlikka yordam berishi mumkin, ammo taklif va keyingi shartnoma bo'yicha majburiyatni ishtirokchining o'zi oladi.

Kirish va elektron imzo uchun nimalar tayyorlanadi?

Ishtirokchi turiga mos kirish vositalarini tayyorlang va taklif yuboriladigan kompyuterda ularning ishlashini oldindan tekshiring. UZEX kirish sahifasida rezident uchun elektron raqamli imzo kalitini tanlash, norezident yuridik shaxs uchun esa login va parol orqali alohida kirish mavjud. Barcha maydoncha va foydalanuvchilarga bir xil kirish usuli tegishli deb hisoblamang.

Kalitning amal qilish muddatini, qaysi tashkilotga tegishliligini va hujjatni imzolovchi shaxsning vakolatini tekshiring. Dastur kalitni ko'rmasa, tizimning rasmiy yo'riqnomasi yoki texnik yordamidan foydalaning; arizani qayta to'ldirish bu nosozlikni o'z-o'zidan bartaraf etmaydi. Kalit fayli va parolni ochiq aloqa kanallari orqali yubormang, ishni tezlashtirish uchun begona imzodan foydalanmang.

Jamoada yakuniy yuborish uchun bir mas'ul shaxsni belgilang, hujjatlar, narx va mablag' tayyorligini esa alohida tekshiring. Shunda bir xodim ariza yuborildi deb o'ylab, boshqasi tasdiq kutib qolmaydi. Muddat tugashidan oldin qayta kirish, ochilmaydigan faylni almashtirish va tizim qabul qilganini tekshirishga zaxira vaqt qoldiring.

Xarid hujjatlarini qanday o'qish kerak?

Har bir majburiy talabni taklif qilmoqchi bo'lgan aniq mahsulot, ish yoki xizmat bilan solishtirishdan boshlang. Faqat nomning mosligi yetarli emas: komplekt, o'lchov birligi, miqdor, xususiyat va bajarish shartlari ham muhim. Texnik topshiriqni shartnoma loyihasi bilan birga o'qing, chunki xarajat va majburiyatlar turli fayllarda ko'rsatilishi mumkin.

O'zingiz uchun olti blokdan iborat tekshiruv tuzing: predmet va miqdor, texnik tavsif, tasdiqlovchi hujjatlar, baholash mezonlari, yetkazish yoki bajarish, to'lov va javobgarlik. Har birining yoniga shart qayerda yozilgani va unga qaysi hujjat bilan javob berishingizni qayd eting. Masalan, uskuna o'rnatilishi ham talab qilinsa, montaj xarajatini narxga kiriting va o'rnatish joyini kim tayyorlashini aniqlang.

Noaniqlikni O'RQ-684-son Qonunning 41-moddasida nazarda tutilgan tushuntirish so'rovi orqali aniqlashtiring: lot raqami, hujjat bandi va tushunarsiz jihatni ko'rsating. Buyurtmachi «odatda shuni nazarda tutadi» degan taxmin yozma javob o'rnini bosmaydi. Javobdan keyin hujjatlar o'zgarganini ham tekshirib, narx yoki tayyor fayllarga tuzatish kerakligini baholang.

Taklif narxi va ishtirok uchun mablag' qanday hisoblanadi?

Taklif narxi xaridning barcha shartlarini bajarish xarajatini qoplashi va korxona uchun maqbul natija berishi kerak. Mahsulot yoki ish tannarxidan boshlang, so'ng tashish, qadoqlash, montaj, kafolat xizmati va hujjatlardagi boshqa vazifalarni qo'shing. Soliq, bank xarajati va valyuta shartlarini o'z korxonangiz holatiga qarab aniqlang, boshqa ishtirokchining hisobini tayyor andoza sifatida olmang.

Buyurtmachi to'lovidan oldin zarur bo'ladigan mablag'ni alohida hisoblang: material xaridi, ish haqi, yetkazish va talab etilsa taklif ta'minoti. Ta'minotning miqdori, shakli va qo'llanishi tartib-taomil shartlariga bog'liq; qonunning 39-moddasi umumiy mexanizmni belgilaydi, lekin barcha arizaga yagona foiz bermaydi. Operator yig'imi, taklif ta'minoti va shartnomani bajarish xarajati hisobda alohida ko'rinsin.

UzTender.com natijalari va «Narxlar» bo'limi taqqoslash uchun boshlang'ich ma'lumot beradi, yakuniy narx esa o'xshash shartlar bo'yicha tekshiriladi. Yetkazish, uzoq kafolat va kichik partiya bor shartnomani ombordan ulgurji sotuv bilan bevosita solishtirib bo'lmaydi. Raqib narxi tannarxingizdan past ko'rinsa, uning stavkasini darhol takrorlash emas, taqqoslash asoslarini qayta tekshirish kerak.

Taklifni kamchiliksiz tayyorlash va yuborish uchun nima qilish kerak?

Taklifni hujjatlar, kiritilgan ma'lumotlar, narx va imzolovchi vakolati tekshirilgandan keyin yuboring. Tanlangan tartib-taomilda ko'rsatilgan shakllar va talab etilgan tarkibdan foydalaning; oddiy tijorat xati majburiy maydonlarni almashtiradi deb o'ylamang. To'plamni korxonangizni ilk bor ko'rayotgan odam nuqtayi nazaridan hamkasbga tekshirtirish foydali.

Yuborish oldidan fayllardagi rekvizitlar, o'lchov birliklari, jami narx va kiritilgan xarajatlarni solishtiring. Barcha ilova ochilishi, aynan shu lotga tegishliligi va oxirgi tahrirda ekanini tekshiring: o'xshash nomli fayllarda eski narx yoki boshqa lot raqami qolishi mumkin. Ta'minot talab etilsa, faqat to'lov topshiriqnomasi borligini emas, tizimdagi tegishli shart bajarilganini tekshiring.

Yuborilgach, maydoncha ko'rsatadigan holat orqali taklif qabul qilinganini aniqlang va mavjud tasdiqni yakuniy fayllar bilan saqlang. Fayl yuklash va qoralama saqlash oraliq harakat bo'lishi mumkin, topshirish yakunlanganini alohida tekshirish kerak. Xato chiqsa, lot raqami, vaqt va tizim xabarini qayd etib, qabul tugashini kutmasdan operatorga murojaat qiling.

Topshirgandan, yutgandan yoki rad javobidan keyin nima qilinadi?

Taklif topshirilgach, rasmiy maydonchadagi xabar va natijalarni kuzating: ish tartib-taomil yakuni va shartnoma ijrosigacha davom etadi. Hujjatlar va oxirgi taklif nusxasini saqlang, shunda baholash qanday shartlar bo'yicha o'tganini tekshira olasiz. Rad etish bo'lsa, ko'rsatilgan sababni tegishli talab va o'zingiz yuborgan tasdiq bilan solishtiring.

G'olib bo'lsangiz, xarid shartlariga muvofiq shartnoma tuzish va uni bajarishga tayyorlaning: O'RQ-684-son Qonunning 23-moddasi g'olibning shartnoma tuzish majburiyatini belgilaydi. Muddat, material xaridi, natijani topshirish va to'lov hujjatlariga mas'ullar tayinlang. Taklifda qabul qilingan asosiy majburiyatlarni yutuqdan keyin qayta kelishish mumkin deb reja tuzmang.

Natijaga asosli e'tiroz bo'lsa, qonunning 78–79-moddalaridagi shikoyat tartibini o'rganing. Lot raqami, bahsli qaror, hujjatdagi band va o'z tasdiqlaringiz kerak bo'ladi; agregator yordam xizmatiga murojaat belgilangan tartibdagi shikoyat o'rnini bosmaydi. Qonuniy mag'lubiyat ham tahlilga arziydi: narx, malaka, texnik moslik yoki tayyorgarlik vaqtining qaysi biri yetishmaganini yozib qo'ying.

Xaridlar qidiruvini muntazam ishga qanday aylantirish mumkin?

Muntazam qidiruvni korxona bajara oladigan bir necha yo'nalish va ishtirok etish haqida aniq qaror tartibi asosida tashkil qiling. UzTender.com orqali yangi e'lonlarni ko'rish, qisqa mazmunini o'qish va yakunlangan savdo natijalarini solishtirish mumkin. Saqlangan qidiruv bo'yicha Telegram-bildirishnomalar Pro tarkibida taqdim etiladi; dolzarb holat va oxirgi muddatni esa birlamchi maydonchada tekshiring.

Istiqbolli lotlar bo'yicha predmet, maydoncha, muddat, mas'ul va ishtirok etish yoki voz kechish sababini qayd eting. Bu ro'yxat qayta-qayta uchraydigan to'siqlarni ko'rsatadi: aylanma mablag', muayyan tajriba tasdig'i yoki yetkazish vaqti yetishmasligi mumkin. Shunda keyingi tayyorgarlik shunchaki katta byudjet izlashdan emas, aniqlangan kamchilikni bartaraf etishdan boshlanadi.

Bitta tushunarli yo'nalishdan va bir necha yakunlangan xaridni ko'rib chiqishdan boshlash mumkin. Keyin amaldagi lotni tanlab, rasmiy hujjatlarni tekshiring va tovar, hisob-kitob hamda yuborishga mas'ul odamlar o'rtasida vazifalarni bo'ling. Bu tartib g'alabani kafolatlamaydi, ammo korxona bajara olmaydigan majburiyatni olmasdan, asosli qaror chiqarishga yordam beradi.

Manbalar

• O'zbekiston Respublikasining 2021-yil 22-apreldagi O'RQ-684-son «Davlat xaridlari to'g'risida»gi Qonuni, amaldagi matn: 23, 30, 36, 39, 41, 78–79-moddalar
• UZEX elektron savdo maydonchalari yagona kabineti, kirish usullari
• UZEX tizimida rezidentni ro'yxatdan o'tkazish shakli
• UZEX, davlat xaridlari tizimida norezidentni ro'yxatdan o'tkazish yo'riqnomasi