Tenderda zakalat va bank kafolati: qanday ta'minlanadi

Taklif ta'minoti nima va u shartnoma ta'minotidan nimasi bilan farq qiladi?

Taklif ta'minoti xaridda qatnashish bosqichidagi majburiyatlarga, shartnoma ijrosi ta'minoti esa g'olibning keyingi yetkazib berish yoki ish bajarish majburiyatlariga tegishli. O'zbekistonning «Davlat xaridlari to'g'risida»gi Qonuni 39-moddasida takliflarni ta'minlash tartibi belgilangan. Xarid komissiyasi garov, kafolat, zakalat yoki qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa usulni talab qilishi mumkin; talab xarid shartlarida ko'rsatilishi va barcha ishtirokchilarga tatbiq etilishi kerak.

Shu sababli har bir tenderda albatta pul zakalati talab qilinadi, deb o'ylash to'g'ri emas. Ishtirokchi uni xohlagan payt bank kafolatiga almashtira oladi, degan xulosa ham chiqarilmaydi. Avval xarid turini aniqlang va hujjatdagi taklif ta'minotiga oid bandni o'qing. Keyin shartnoma loyihasini alohida tekshiring: unda ijro, avans yoki sifat bilan bog'liq boshqa ta'minot shartlari bo'lishi mumkin.

Hisob-kitobda ishtirok etish va shartnomani bajarishni alohida bosqich sifatida ko'ring. Birinchi bosqichda hujjat tayyorlash hamda taklif ta'minoti uchun, keyingisida mahsulot xaridi, yetkazish, ish bajarish va zarur bo'lsa shartnoma ta'minoti uchun mablag' kerak bo'ladi. Zakalat faqat majburiyatlar bajarilgach bo'shatilishi ko'rsatilgan bo'lsa, bu davrni oldindan hisobga oling. Platformada band turgan pulni bir vaqtning o'zida mahsulot xaridi uchun erkin mablag' deb hisoblamang.

Ta'minot summasini qayerdan bilish va qanday hisoblash kerak?

Ta'minot summasi barcha tenderlarga bir xil foiz qo'llash orqali emas, tanlangan xarid hujjatlari va unga tegishli qoidalardan aniqlanadi. Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-maydagi 276-son qarori bilan tasdiqlangan nizom turli xarid tartib-taomillarida zakalat bilan ishlashni farqlaydi. Uning 15-bandida tanlash va tenderda zakalat zarurati hamda miqdorini xarid komissiyasi belgilashi ko'rsatilgan. Maxsus tartibdagi xaridda esa e'londa qaysi nizomga havola berilganini ham tekshiring.

Agar talab foizda berilgan bo'lsa, avval hisoblash asosini yozib oling: bu boshlang'ich qiymatmi, sizning taklifingizmi yoki hujjatda ko'rsatilgan boshqa summami. Hisoblash uchun belgilangan asos tegishli foizga ko'paytirilib, yuzga bo'linadi. Amaliy xato ko'pincha butun lot o'rniga bitta mahsulot qiymatini olish yoki boshlang'ich narx o'rniga o'z taklif narxini qo'llashdan kelib chiqadi. Valyuta, yaxlitlash va to'lovda ko'rsatiladigan lot raqamini ham solishtiring.

Hisobga o'tkaziladigan pul tarkibiga operator yig'imi kiradimi, buni alohida aniqlang. 276-son nizomdagi bo'nak to'lovi zakalat va operator komissiyasini o'z ichiga oladi; uni buyurtmachining mahsulot uchun to'laydigan avansi bilan aralashtirmang. Narx sezilarli pasaytirilsa, siz tanlagan tartibda qo'shimcha zakalat talab qilinadimi, tekshiring. Turli hujjatlarda summa yoki asos mos kelmasa, taklifni yuborishdan oldin rasmiy tushuntirish so'rang va javobni hisob-kitob bilan birga saqlang.

Zakalatni qanday kiritish va ishtirok uchun yetarliligini tekshirish mumkin?

Pul zakalati tanlangan platforma operatorining amaldagi rekvizitlari va tartibi bo'yicha kiritiladi, undan keyin hisobga tushgan hamda foydalanish mumkin bo'lgan summa tekshiriladi. 276-son nizom bilan tartibga solinadigan elektron xaridlarda hisob-kitoblar operatorning hisob-kitob-kliring palatasi va tegishli shaxsiy hisobvaraqlar orqali yuritiladi. Bank to'lov topshiriqnomasi pul yuborilganini bildiradi, lekin tizim uni kerakli lotda qatnashish uchun hisobga olganini o'z-o'zidan tasdiqlamaydi.

To'lashdan oldin tashkilot nomi, identifikatori, oluvchi, to'lov maqsadi va rasmiy kabinetdagi hisob ma'lumotlarini solishtiring. To'lovni buxgalter bajarsa, unga boshqa platformadagi eski yozishmadan olingan hisobni emas, aynan joriy operator ma'lumotlarini bering. Keyin bankdagi chiqimni platformadagi kirim va erkin qoldiq bilan tekshiring. Tafovut bo'lsa, pulni shoshilib qayta yuborishdan oldin operatorga to'lov hamda lot raqami bilan murojaat qiling.

Bir nechta xaridda qatnashganda hisobdagi umumiy summa bilan erkin mablag' bir xil bo'lmasligi mumkin. Boshqa takliflar bo'yicha band qilingan pulni ajrating va har bir lot uchun zarur ta'minotni alohida yozib boring. To'lov qayta ishlanishi yoki rekvizit tuzatilishi uchun arizalar muddati tugashidan oldin vaqt qoldiring. Hisobda pul borligi taklif yuborilganini anglatmaydi: yakuniy ariza holatini va tizim tasdig'ini alohida tekshirish kerak.

Bank kafolati qanday ishlaydi va aylanma mablag'ni bo'sh qoldiradimi?

Bank kafolati bankning hujjatda belgilangan shartlar yuzaga kelganda ko'rsatilgan oluvchiga ma'lum summani to'lash majburiyatidir. U ishtirokchining zakalat pulini to'liq buyurtmachiga o'tkazishi bilan bir xil emas va faqat xaridda bunday ta'minotga ruxsat berilganda qo'llanadi. Bank mijozning murojaatini ko'rib chiqib, berish shartlarini belgilaydi; shu bankda hisobvaraq borligi har qanday tender uchun kafolat avtomatik tasdiqlanishini anglatmaydi.

Kafolat to'g'ridan-to'g'ri band qilinadigan pulni kamaytirishi mumkin, ammo aylanma mablag'ning to'liq erkin qolishini kafolatlamaydi. Masalan, Ipoteka Bankning rasmiy xizmat tavsifida mol-mulk yoki pul mablag'lari bilan ta'minlash imkoniyati ko'rsatilgan. Shuning uchun komissiya, talab qilinadigan qoplama, rasmiylashtirish xarajatlari va amal qilish muddatini birgalikda hisoblang. Bitta bank mahsulotining shartlari barcha banklarga yoki davlat xaridining o'ziga bir xil qoida bo'lib tatbiq etilmaydi.

Bankka xarid hujjatlari va kafolat matniga qo'yilgan talablar bilan murojaat qiling, shunda umumiy xizmatni emas, aniq lotni muhokama qilasiz. To'liq hujjatlar berilgandan keyin ko'rib chiqishga qancha vaqt ketishini, loyiha matnini oldindan tekshirish va muddat o'zgarsa kafolatni uzaytirish imkoniyatini so'rang. Bank bilan shartnomada kafolat bo'yicha to'lov amalga oshsa sizda qanday majburiyat paydo bo'lishini ham o'qing. Buyurtmachi kafolatni qabul qilgani yetkazib beruvchini o'z shartnomasini bajarishdan ozod etmaydi.

Zakalat bilan bank kafolati orasida qanday tanlov qilish kerak?

Zakalat va kafolatni solishtirishdan oldin muayyan xaridda ikkala usulga ham ruxsat borligini aniqlash kerak. Keyin kompaniyaning mablag'i, rasmiylashtirish vaqti va barcha xarajatlarini baholang. Hujjatlar faqat muayyan usulni qabul qilsa, boshqa variant qulayroq bo'lgani uchun talabga mos bo'lib qolmaydi.

Pul zakalatida qancha erkin mablag' vaqtincha band bo'lishini va g'oliblikdan keyin shartnomani bajarishga yetarli pul qolishini hisoblang. Bank kafolatida esa jami haqni, garov talablarini va zarur bo'lsa pul qoplamasini yozma ravishda aniqlang. Variantlarni bir xil summa hamda muddat uchun taqqoslang: arzon, ammo talab qilingan davrni qoplamaydigan kafolat mos kelmaydi. Bir nechta lot bo'lsa, faqat eng yirik lotni emas, jami majburiyatlarni hisobga oling.

Ikki vaziyatni ko'rib chiqing: xarid reja bo'yicha yakunlanadi yoki taklifning amal qilish muddatini uzaytirish masalasi paydo bo'ladi. Ikkinchi holatda mablag' uzoqroq band turishi va kafolatni o'zgartirish uchun qo'shimcha xarajat chiqishi mumkin. Tanlov sababini, zarur zaxirani va muddatlarni nazorat qiladigan mas'ulni ichki hisobda belgilang. Shunda kompaniya bajara olmaydigan lotdan taklif yuborishdan oldin voz kechishi mumkin.

Taklif yuborishdan oldin bank kafolatida nimalarni tekshirish lozim?

Kafolatni yuborishdan oldin undagi tomonlar, summa, muddat va to'lov shartlari xarid hujjatlariga mosligi tekshiriladi. Qonunning 39-moddasi taklifni yo'llashdan oldin ta'minot maqbulligini tasdiqlash uchun buyurtmachiga so'rov berish imkonini nazarda tutadi; javob muddati ikki ish kuni. So'rov berilganining o'zi taklif topshirish muddatini uzaytirmaydi, shu bois tekshiruvni oxirgi kunga qoldirmang.

• Ishtirokchi va kafolat oluvchining nomi, identifikatori hamda rekvizitlarini tekshiring. Nomi o'xshash boshqa tashkilotga berilgan hujjatni to'g'ri deb qabul qilmang.
• Xarid raqami, predmet va ta'minlanayotgan majburiyatni solishtiring. Shartnoma ijrosi kafolati bilan taklif kafolati turli vazifani bajaradi; fayl nomini almashtirish ularni bir-biriga aylantirmaydi.
• Summa va valyutani hujjatdagi talabga moslang. Miqdor so'z bilan ham, raqam bilan ham yozilgan bo'lsa, ikkala ifoda bir xil ekanini bank imzolashidan oldin tekshiring.
• Boshlanish va tugash sanalari talab qilingan davrni qoplashiga ishonch hosil qiling. Xarid jadvali o'zgarsa, kafolatni o'zgartirish zaruratini eski muddatga qarab emas, yangi shartlarga ko'ra baholang.
• To'lov talabini berish asoslari, ilova qilinadigan hujjatlar va murojaat usulini o'qing. Buyurtmachi talablarini bankka to'liq yetkazing, chunki qisqa qayta bayonda muhim shart tushib qolishi mumkin.
• Taqdim etish shakli, imzolar va haqiqiylikni tekshirish usulini aniqlang. Faylni yuklash, asl nusxani berish yoki elektron tasdiqlashni aynan platforma hamda xarid hujjatlari talab qilgan tartibda bajaring.

Ta'minot qachon qaytariladi va blokdan chiqarish nimani anglatadi?

Ta'minotni qaytarish qonun, tegishli nizom va xarid hujjatlarida ko'rsatilgan hodisaga bog'liq, platformada blokdan chiqarish esa bank hisobiga pul tushgani degani emas. Qonunning 39-moddasida ta'minotning amal qilish muddati tugashi, xarid bekor qilinishi yoki taklif oxirgi muddatgacha qaytarib olinishi kabi asoslar keltirilgan. Shartnoma kuchga kirib, talab etilgan bo'lsa uning ijrosi ta'minoti berilishi ham alohida asos hisoblanadi; shu moddaga ko'ra ta'minot hujjati tegishli hodisadan keyin bir ish kuni ichida qaytariladi.

Elektron tizimdagi pul uchun operator tartibini alohida o'qish zarur. 276-son nizomning 32-bandi tanlash yoki tender natijasida shartnoma tuzilgach zakalatni blokdan chiqarishni, shuningdek hujjatlar pulni ijro yoki shartnoma bekor bo'lishigacha band saqlashni talab qiladigan istisnoni ko'rsatadi. 37-band bo'shatilgan mablag'ni boshqa elektron xaridlarda ishlatish yoki egasining topshirig'i asosida bank hisobiga qaytarishni nazarda tutadi. Demak, g'olib e'lon qilingach barcha ishtirokchilarning puli darhol bankka qaytadi, degan umumiy va'da noto'g'ri.

Qaytarishni nazorat qilish uchun kerakli hodisani tasdiqlovchi hujjatni saqlang va kabinetdagi operatsiyalar tarixini ko'ring. Mablag' bo'shagan bo'lsa, uni chiqarish uchun qanday topshiriq berilishi va hisob rekvizitlari to'g'riligini tekshiring. Pul hali band tursa, operatordan lot raqami hamda tegishli hujjat bandi bo'yicha sababini so'rang. Operator komissiyasi va bank haqini alohida hisoblang: ta'minot tugashi ishtirokning barcha xarajatlari qaytarilishini anglatmaydi.

Qaysi holatda zakalat qaytarilmasligi mumkin va nizoni qanday oldini olish kerak?

Zakalat qaytarilmasligi mumkin bo'lgan asoslarni taklif yuborishdan oldin tekshirish kerak, chunki g'oliblikdan keyin majburiyatdan voz kechish pul yo'qotishga olib kelishi mumkin. Jumladan, 276-son nizomning 15-bandida tanlash yoki tender g'olibi shartnoma tuzishdan bosh tortsa, uning zakalati qaytarilmasligi nazarda tutilgan. Talablarga mos kelmagan arizani chetlatish bilan g'olibning shartnomadan bosh tortishi esa turli vaziyatlar bo'lib, ularni avtomatik ravishda bitta asos deb bo'lmaydi.

Ishtirokdan oldin mahsulot narxini ta'minotchingiz bilan tasdiqlang, yetkazish muddatini, mavjud zaxira yoki ish bajarish resurslarini va keyingi ta'minotni bera olishingizni baholang. Hujjatlarni bir nechta xodim tayyorlasa, yakuniy narx hamda shartlarni kompaniya nomidan majburiyat oladigan vakolatli shaxs bilan kelishing. G'olib bo'lgach noqulay texnik talabni o'zgartirish yoki narxni oshirish orqali zarar qoplanishiga tayanmang. Tushunarsiz bandlar bo'yicha savollarni ishtirok qaroridan oldin rasmiy tushuntirish tartibida bering.

Pul ushlab qolinishi yuzasidan nizo tug'ilsa, e'lon, hujjatlarning tegishli nusxasi, yuborilgan taklif, to'lov tasdig'i, bayonnomalar va rasmiy yozishmalarni yig'ing. Qarorning yozma asosini so'rab, uni lot tartibi bilan solishtiring; davlat xaridlari bo'yicha shikoyat berish va ko'rib chiqish Qonunning 79-moddasida tartibga solinadi. Shikoyatni allaqachon yuborilgan taklif shartlarini o'zgartirish haqidagi kelishuv bilan almashtirmang. Murojaat muddati va oluvchisini nizoning mazmuniga qarab, hujjat yuborishdan oldin tekshiring.

Ishtirok mablag'ini oldindan qanday rejalashtirish va UzTender.com dan foydalanish mumkin?

Xaridda qatnashish uchun taklif ta'minoti, ishtirok xarajatlari va g'oliblikdan keyingi ijroni moliyalashtirish birgalikda rejalashtiriladi. Hisobda erkin qoldiq, boshqa lotlarga band mablag', uning taxminiy bo'shash vaqti hamda o'z ta'minotchilaringizga to'lovlarni ko'rsating. Zakalat mahsulot sotib olish sanasidan keyin qaytsa, oradagi davr uchun alohida moliyalashtirish kerak bo'ladi. Buyurtmachidan tushadigan pulni darhol keladi deb emas, shartnoma loyihasidagi to'lov shartlariga ko'ra hisoblang.

UzTender.com xaridlarni turi, hududi va predmeti bo'yicha topishga, «Natijalar» hamda «Narxlar» bo'limlari esa tahlil uchun mo'ljal olishga yordam beradi. Solishtirishda mahsulot tarkibi, hajm, o'lchov birligi, yetkazish sharti va natija sanasi o'xshash bo'lishiga e'tibor bering. Boshqa shartnoma narxi sizning zakalatingizni belgilamaydi va bu lot foydali bo'lishini tasdiqlamaydi. Agregator kategoriyalarini rasmiy MXIK kodi bilan aralashtirmang: hujjatlarda aynan tanlangan xaridning talablaridan foydalaning.

Katalog va kartochkada ochiq budjet, muddat hamda o'tkazish tartibini o'rganing, so'ng ta'minot talabini asl manbada tasdiqlang. Qidiruv, katalog, natijalar va narxlar bepul; UzTender.com dagi hujjatlar, buyurtmachi aloqalari va to'liq tahlil Pro imkoniyatlariga kiradi. Obuna savdo platformasida ro'yxatdan o'tish o'rnini bosmaydi, yetkazib beruvchi uchun kafolat rasmiylashtirmaydi va zakalat to'lamaydi. Taklif yuborish haqida hujjatlar hamda o'z ijro hisob-kitobingiz tekshirilgandan keyin qaror qiling.

Manbalar

• O'zbekiston Respublikasining 2021-yil 22-apreldagi O'RQ-684-son «Davlat xaridlari to'g'risida»gi Qonuni, amaldagi tahrir, 39, 41 va 79-moddalar
• Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-maydagi 276-son qarori bilan tasdiqlangan davlat xaridlari tartib-taomillariga oid nizom, xususan 12–15, 32 va 37-bandlar, Lex.uz dagi norasmiy ruscha tarjima
• Ipoteka Bank: bank kafolatlari, berish shartlari va mumkin bo'lgan ta'minot