Insofsiz ijrochilar reyestri: davlat xaridlari ishtirokchilari uchun

Insofsiz ijrochilar yagona reyestri nima va uni kim yuritadi?

Reyestr 2021-yil 22-apreldagi O'RQ-684-son «Davlat xaridlari to'g'risida»gi qonunda nazarda tutilgan. Qonunning 18-moddasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining davlat xaridlari sohasidagi vakolatlarini, jumladan reyestrni shakllantirish tartibini tasdiqlashni belgilaydi. Qonunning 31-moddasi esa reyestrni maxsus axborot portalida e'lon qilinadigan davlat xaridlari to'g'risidagi axborot qatoriga kiritadi.

Tartibning o'zi Iqtisodiyot va moliya vazirining buyrug'i bilan tasdiqlangan, Adliya vazirligi uni 2025-yil 17-yanvarda ro'yxatga olgan, ro'yxat raqami — 3599. Nizom rasmiy e'lon qilinganidan uch oy o'tib, 2025-yil 18-aprelda kuchga kirgan. Hujjat davlat tilida e'lon qilingan, uning matnini lex.uz saytida o'qish mumkin.

Nizom insofsiz ijrochi deb xarid tartib-taomili ishtirokchisini, g'olibini yoki davlat xaridi ijrochisini ataydi. Bu O'zbekiston rezidenti yoki norezidenti, yuridik yoki jismoniy shaxs bo'lishi mumkin. Reyestrda yakka tartibdagi tadbirkorlar va o'zini o'zi band qilganlar haqidagi ma'lumotlar ham nazarda tutilgan, ya'ni xavf faqat yirik kompaniyalarga tegishli emas.

Kompaniya reyestrga nima uchun kiritiladi?

• Shartnomadan bo'yin tovlash. G'olib xarid yakunlari bo'yicha belgilangan shartlarda davlat buyurtmachisi bilan shartnoma tuzishni rad etgan yoki boshqacha usulda bo'yin tovlagan. Bunday g'olib haqidagi ma'lumotni elektron tizim operatori portalga avtomatik yuboradi, ammo bu qoida zaxiradagi g'olibga taalluqli emas.
• Majburiyatlarni bajarmaslik. Ijrochi belgilangan tartibda majburiyatlarni bajarmaganlikda yoki lozim darajada bajarmaganlikda aybdor deb topilgan. Sabab bartaraf etib bo'lmaydigan kuchlar bo'lsa, bu asos qo'llanmaydi.
• Yolg'on hujjatlar va yashirilgan aloqalar. Ishtirokchi yolg'on yoki soxta hujjat taqdim etgan, ayni bitta lotda qatnashgan affillangan shaxslar yoki manfaatlar to'qnashuvi haqidagi ma'lumotni oshkor qilmagan.
• Jinoyatlar. Ijrochi sud qarori bilan firibgarlik, soxtalashtirish va korrupsiya bilan bog'liq jinoyatlarni sodir etganlikda aybdor deb topilgan.

Reyestrga uch yo'l olib boradi. Birinchisi — vazirlikka ariza: uni buyurtmachi, xaridlar ustidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi organlar, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslar asos bo'luvchi hujjatlar bilan yuborishi mumkin. Ikkinchisi — shikoyatlarni ko'rib chiqish bo'yicha komissiya qarori: qonunning 79-moddasiga ko'ra, ishtirokchi shikoyatini asosli deb topsa, komissiya ijrochini reyestrga kiritishi mumkin. Uchinchisi — bo'yin tovlagan g'olib haqidagi ma'lumotning avtomatik yuborilishi.

Yetkazib beruvchi uchun asosiy xulosa: taklif — bu majburiyat. To'rtta asosdan ikkitasi shartnoma imzolanishidan oldin, ya'ni taklif tayyorlash paytida va g'alabadan keyin darhol yuzaga keladi. Demak, taklifdagi har bir hujjat haqiqiy va aynan sizniki bo'lishi, g'alabadan keyin esa shartnoma e'lon qilingan shartlarda imzolanishi kerak.

Reyestrga necha yilga kiritiladi va undan qanday chiqariladi?

Muddat qoidabuzarlik yoki buyurtmachi shikoyati sanasidan emas, reyestrga kiritilgan sanadan hisoblanadi. Kiritilgan va chiqariladigan sana portaldagi yozuvning o'zida ko'rsatiladi, shuning uchun savdolarga qaytishni shu sanalar bo'yicha rejalashtirish qulay. Nizomga ko'ra, reyestrga kiritilgani va avtomatik chiqarilgani haqida o'sha kuni xabar beriladi.

Sud qaroridan tashqari muddatidan oldin chiqishning boshqa yo'lini nizom nazarda tutmaydi. Davlat xaridlari qoidalari o'zgarib turadi, shuning uchun muhim qaror oldidan muddatni lex.uz saytidagi qonun va nizomning amaldagi tahriri bilan solishtiring. Hisob-kitob uchun sanalarni boshqa manbalardagi bayonlardan emas, yozuvning o'zidan oling.

Reyestrdagi yozuv tenderda qatnashishga qanday ta'sir qiladi?

Buni 2026-yil 25-sentyabr kechqurun UzTender katalogida tekshirdik. Katalogdagi 4 302 ta ochiq lotdan 765 tasida maydoncha ishtirokchilarga talablarni tuzilgan ko'rinishda e'lon qiladi: etender.uzex.uz maydonchasida 590 ta, XT-Xarid platformasida 155 ta va eBirja platformasida 20 ta lot. Reyestrda yozuv yo'qligi talabi ulardan 746 tasida, ya'ni 97,5 foizida bor, jumladan etender.uzex.uz va XT-Xarid lotlarining barchasida. Qolgan lotlarda talablar bo'lsa, ularni hujjatlardan izlashga to'g'ri keladi va ular bu hisobga kirmagan.

Etender.uzex.uz maydonchasida bu talab qonunning 36-moddasini takrorlaydigan oltita standart talabdan biri: resurslar va shartnoma tuzish huquqi borligi, muddati o'tgan soliq qarzi, bankrotlik, sud qarorlari bo'yicha bajarilmagan majburiyatlar va reyestrdagi qayd yo'qligi. XT-Xarid platformasida standart talablar sakkizta va ularning barchasi chetlatuvchi deb belgilangan: mos kelmaslik ball kamaytirmaydi, balki taklifni butunlay chetlatadi. U yerda reyestrda yo'qligingizni 3k-shakldagi kafolat xati bilan tasdiqlaysiz.

Faqat maydonchadagi belgiga tayanmang. Lot shartlarida talab chetlatuvchi deb belgilanmagan bo'lsa ham, qonunning 42-moddasiga ko'ra reyestrdagi yozuv chetlatish uchun asos bo'ladi. Shuning uchun narx hisobi, ta'minot va hujjatlar yig'ishga vaqt sarflashdan oldin kompaniyangiz holatini tekshiring.

O'zingizni va hamkoringizni qanday tekshirish mumkin?

Portal xarid.uzex.uz o'zini davlat xaridlari maxsus axborot portali deb ataydi, reyestr esa unda «Insofsiz ijrochilarning yagona reyestri» nomli alohida bo'lim. Yozuvda asos, kiritilgan sana va chiqariladigan sana, asos sud qarori bo'lsa — uning sanasi va raqami ko'rinadi. Nizomga ko'ra, reyestrda yuridik shaxsning nomi va pochta manzili, STIR, rahbar va benefitsiar mulkdorning familiyasi, ismi va otasining ismi ham aks etadi.

O'zingizni har bir muhim taklif oldidan, hamkorni esa subpudratchi yoki yetkazib beruvchi sifatida jalb qilishdan oldin tekshiring. Aynan STIR raqamini solishtiring: firmalarning nomlari o'xshash bo'lishi va o'zgarishi mumkin. Natijaning skrinshotini tekshiruv sanasi bilan saqlang: 2026-yil 25-sentyabr holatiga eBirja platformasidagi lotlardan birida buyurtmachi aynan shunday skrinshotni kafolat xati bilan birga ilova qilishni so'ragan.

Reyestr bo'yicha tekshiruv 36-moddaning qolgan talablarini o'rnini bosmaydi. Soliq qarzi, bankrotlik tartib-taomillari va bajarilmagan sud majburiyatlari — ruxsatning alohida shartlari, ularni o'z manbalari bo'yicha tekshirish kerak. Kompaniyangiz haqidagi yozuvda nimadir mos kelmasa, yangi takliflar berishdan oldin asosni va kiritilgan sanani aniqlang.

Reyestrga tushmaslik uchun qaysi qoidalarga amal qilish kerak?

• Taklifni narxni sinash uchun yubormang. Shartnomani tuzishni rad etgan yoki undan bo'yin tovlagan g'olib reyestrga avtomatik tushadi: u haqidagi ma'lumotni elektron tizim operatori yuboradi. Yuborishdan oldin narx, hajm, muddat, to'lov shartlari va ta'minot talablari sizga mos kelishiga ishonch hosil qiling.
• Faqat o'z kompaniyangizning haqiqiy hujjatlarini ilova qiling. Yolg'on va soxta hujjatlar qonunda reyestrga kiritish asosi sifatida to'g'ridan-to'g'ri ko'rsatilgan. Boshqa tashkilotning ma'lumotnoma, ko'chirma va sertifikatlaridan foydalanmang, eski hujjatlardagi sanalarni tuzatmang.
• Aloqalarni oshkor qiling. Ayni shu lotda siz bilan affillangan kompaniya qatnashsa yoki manfaatlar to'qnashuvi bo'lsa, bu haqda hujjatlarda talab qilingan tartibda xabar bering. Qonun oshkor qilmaslikning o'zini reyestrga kiritish asosi deb ataydi.
• Ijrodagi muammolarni qayd eting. Majburiyat bartaraf etib bo'lmaydigan kuchlar tufayli bajarilmagan bo'lsa, qonun bu asosni qo'llamaydi. To'siqlar haqida buyurtmachiga darhol yozma xabar bering, yozishmalar, dalolatnomalar va uchinchi shaxslarning tasdiqlarini saqlang.
• Taklifdan oldin o'zingizni va hamkorlarni tekshiring. Kompaniyangiz haqidagi yozuv chetlatishni anglatadi, yetkazib beruvchi yoki subpudratchi haqidagi yozuv esa baribir o'zingiz bajaradigan shartnoma uchun xavf.

Biror shart tushunarsiz bo'lsa, savolni takliflar qabul qilish tugagunga qadar, hujjatlarda ko'rsatilgan tartibda buyurtmachiga bering. Taklifdan oldin olingan tushuntirish g'alabadan keyingi nizodan arzonroq. Taklif yubormaslik har doim mumkin, g'alabadan keyin shartnomadan voz kechish esa reyestrga kiritish asosi hisoblanadi.

Kompaniyada takliflarni kim yuborishini alohida kelishib oling. Yuborish tugmasini narx hisobini ko'rgan va shartnoma imzolanishini biladigan xodim bosishi kerak. «Rahbar roziligisiz taklif yuborilmaydi» degan ichki qoida har qanday ma'lumotnomadan yaxshiroq himoya qiladi.

Reyestrga kiritilgan bo'lsangiz nima qilish kerak?

Yozuv hali kiritilmagan bo'lsa, qaror chiqquncha e'tiroz bildirish mumkin. Arizani vazirlikning ishchi komissiyasi ko'rib chiqadi va nizomga ko'ra ishtirokchiga yig'ilish haqida uch kun oldin xabar beriladi. Ishtirokchi yig'ilishda qatnashishga haqli: asosni rad etadigan hujjatlar — yozishmalar, dalolatnomalar, fors-major tasdiqlari bilan keling. Nizomga ko'ra murojaat 15 kun ichida ko'rib chiqiladi, shuning uchun darhol tayyorgarlik ko'ring.

Arizada 48-moddadagi asoslar bo'lmasa yoki murojaatchining hujjatlari haqiqiy bo'lmasa yoxud ularda noto'g'ri ma'lumot bo'lsa, vazirlik reyestrga kiritishni rad etadi. Shuning uchun e'tirozni ikki savol atrofida quring: qonunda ko'rsatilgan qoidabuzarlik bo'lganmi va u haqiqiy hujjatlar bilan tasdiqlanganmi. Halollik haqidagi umumiy gaplarga emas, faktlar va hujjatlarga tayaning.

Yozuv allaqachon kiritilgan bo'lsa, bu haqda o'sha kuni yozma ravishda yoki davlat xaridlari elektron tizimidagi shaxsiy kabinet orqali xabar berilishi kerak. Xabarnoma va qaror nusxasini saqlang: reyestrda qarorning sanasi va nusxasi ko'rsatiladi, g'olib avtomatik kiritilgan hollar bundan mustasno. Sudga murojaat muddati va sudlovga taalluqlilik qonun va nizomda ko'rsatilmagan, ularni yurist bilan aniqlang.

Nizom muddatidan oldin chiqarishni da'vo arizasi berilishi bilan emas, sud qarori bilan bog'laydi. Sud qarorini kutayotganda qoidabuzarlik sabablarini tahlil qiling va takliflar yuborish tartibini qayta quring. Muddat tugagach, savdolarga o'z yo'nalishingiz bo'yicha sozlangan qidiruv bilan qayting, shunda mos lotlarni birinchi kunlardanoq o'tkazib yubormaysiz.

Manbalar

• «Davlat xaridlari to'g'risida»gi qonun, 2021-yil 22-apreldagi O'RQ-684-son: 18, 31, 36, 42, 48 va 79-moddalar
• Insofsiz ijrochilarning yagona reyestrini shakllantirish tartibi to'g'risidagi nizom, Adliya vazirligida 2025-yil 17-yanvarda ro'yxatga olingan, ro'yxat raqami 3599
• Davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni ko'rib chiqish tartibi to'g'risidagi nizom, ro'yxat raqami 3013, 2018-yil 14-may, 2024-yil 28-dekabr tahriri: 4-band
• Norma.uz: «Insofsiz ijrochilar yagona reyestrga kiritiladi», 2025-yil 21-yanvar
• Davlat xaridlari maxsus axborot portali xarid.uzex.uz: «Insofsiz ijrochilarning yagona reyestri» bo'limi
• UzTender: 2026-yil 25-sentyabr kechqurun holatiga ochiq lotlar va e'lon qilingan talablar; havola arxiv kesimiga emas, joriy katalogga olib boradi